De verborgen kost van jarenlang maskeren
- anne-marietouquet
- 3 dagen geleden
- 8 minuten om te lezen
Over autisme, chronische stress en jezelf terugvinden
"Ik begrijp niet waarom ik zo moe ben."
Het is een zin die ik vaak hoor van autistische volwassenen in mijn praktijk.
Mensen die jarenlang hebben gewerkt, gezorgd, doorgezet en zich aangepast.
Mensen die voor de buitenwereld vaak goed functioneren.
Ze hebben een job, een gezin, verantwoordelijkheden en soms zelfs een succesvolle carrière.
Van buitenaf lijkt alles perfect normaal, maar vanbinnen voelen ze zich uitgeput of rusteloos.
Het gaat over meer dan zomaar gewoon moe zijn, ze zijn moe op een manier die moeilijk uit te leggen is aan iemand die het nooit heeft meegemaakt.
Het lijkt wel alsof hun batterij niet meer oplaadt en zelfs de kleinste dingen energie kosten.
Dingen zoals een telefoontje beantwoorden, een afspraak maken, een drukke winkel bezoeken, huishoudelijke taken kunnen echt teveel zijn terwijl ze zich wel nog kunnen verdiepen in onderwerpen die hen interesseren, maar voor al het andere geen enkele energie meer kunnen opbrengen. Dat is meer dan gewoon moe zijn...
Het is vaak moeilijk te begrijpen wat er gebeurt of aan de hand is... En hun omgeving begrijpt het meestal nog minder.
Maar wat niemand ziet, is hoeveel energie er jarenlang vaak geïnvesteerd werd in andere dingen.
Zoals het voortdurend aanpassen aan een omgeving die niet helemaal paste.
Veel van hun energie compenseren. Overeind blijven door te overleven en niet echt te leven.
En tenslotte ook een continu aan moeite en energie om bepaalde struggles of specifieke punten te verstoppen of te maskeren. Zolang ze maar konden blijven meedraaien in een omgeving die niet helemaal aangepast was aan hun specifieke noden.
Het onzichtbare werk dat niemand ziet
Wanneer we denken aan uitputting, denken we meestal aan zichtbare inspanningen, zoals teveel werken, weinig slapen, een periode die wat drukker kan zijn zowel werk als privé,...
Maar er bestaat ook een vorm van inspanning die bijna niemand ziet.
Naast het leven zonder filter in je brein vergeten mensen vaak het voortdurende aanpassen aan een wereld die niet vanzelfsprekend aanvoelt.
Veel autistische volwassenen leren al op jonge leeftijd hoe ze zich moeten aanpassen.
Ze leren al vroeg in sociale omgevingen situaties en personen te observeren, analyseren reacties, zoeken patronen in sociale dynamieken en situaties...
Ze proberen zeer goed te begrijpen wat anderen verwachten; welke reacties sociaal wenselijk zijn,
welke gedragingen opvallen,
welke emoties ze beter kunnen verbergen of intomen,
welke delen van zichzelf ze beter niet laten zien.
Voor sommigen gebeurt dit bewust terwijl anderen het zo automatisch doen sinds jonge leeftijd, dat ze zich nauwelijks realiseren hoeveel energie het kost.
Het werd als het ware een tweede natuur, een manier van overleven, om erbij te horen.
Een manier om afwijzing te vermijden,
een manier om veilig te blijven...
Binnen autisme wordt dit vaak omschreven als maskeren.
Wat is maskeren?
Maskeren betekent dat iemand bewust of onbewust autistische kenmerken probeert te verbergen, onderdrukken of compenseren om beter binnen de verwachtingen van de omgeving te passen.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen:
jezelf dwingen oogcontact te maken
sociale gesprekken analyseren
voortdurend nadenken over wat je gaat zeggen
emoties verbergen
stimming onderdrukken (bepaalde lichaamsbewegingen of tics, om jezelf te reguleren)
jezelf aanpassen aan groepsnormen
je enthousiasme afremmen
je behoeften negeren
jezelf kleiner maken om niet op te vallen
Voor veel autistische volwassenen gebeurt dit niet af en toe, maar dagelijks.
Jarenlang.
Soms tientallen jaren...
En hoewel maskeren vaak helpt om te functioneren, heeft het ook een prijs.
Waarom aanpassen zoveel energie kost
Veel mensen onderschatten hoeveel energie voortdurende aanpassing vraagt.
Stel je voor dat je elke dag bezig bent met:
sociale signalen interpreteren
jezelf monitoren
prikkels verwerken (signalen, geluiden, sfeer, geuren, smaken, gevoelens van anderen die binnenkomen... - iemand met autisme heeft geen filter - alles komt tegelijk en intens binnen)
emoties reguleren
jezelf corrigeren
voorspellen hoe anderen zullen reageren
voortdurend rekening houden met verwachtingen
Voor sommige mensen verloopt een groot deel hiervan automatisch. Tot op een bepaald moment iets ingrijpends gebeurt. Een kind wordt geboren. Het leven wordt door een andere manier drastisch gewijzigd... Het lukt niet meer om alles onder controle te houden en het wordt teveel. Een burn-out of depressie zou het gevolg kunnen zijn. Of een duidelijk signaal van minder welbevinden waardoor men uit kan komen bij een diagnose. Vanaf dat moment is het duidelijk hoeveel bewuste aandacht nodig is voor het overeind blijven in omgevingen die niet op hun maat gemaakt zijn.
Dat betekent niet dat er iets mis is met het brein.
Het betekent dat hun brein vaak extra werk verricht dat voor anderen grotendeels vanzelf verloopt.
En dat extra werk kost energie, veel energie.
Niet één dag. Niet één week. Maar soms twintig, dertig of veertig jaar lang.
Wanneer mensen na een diagnose of het inzicht dat hun brein zo anders werkt terugkijken, beschrijven ze vaak hetzelfde gevoel:
"Geen wonder dat ik zo moe ben."
Niet omdat ze zwak waren of omdat ze gefaald hebben.
Maar omdat ze jarenlang een job hebben uitgevoerd die niemand zag:
De job van voortdurend aanpassen.
Waarom je lichaam (en je geest) op een bepaald moment protesteert
Wat veel mensen niet beseffen, is dat maskeren niet alleen een psychologisch proces is.
Je lichaam doet mee, maar ook je zenuwstelsel en je ganse energiehuishouding...
Ons lichaam beschikt over een stresssysteem dat ons helpt omgaan met uitdagingen en bedreigingen.
Dat systeem werkt uitstekend wanneer stress tijdelijk is, maar het is niet ontworpen om jarenlang actief te blijven.
Echter, wanneer iemand voortdurend alert is, zich steeds aanpast, sociale situaties analyseert, prikkels probeert te verwerken en zichzelf voortdurend corrigeert, vraagt dat niet alleen mentale energie.
Ook het zenuwstelsel blijft harder werken.
Steeds meer onderzoekers vermoeden dat langdurig maskeren en chronische aanpassing bijdragen aan wat men soms allostatische belasting noemt: de slijtage die ontstaat wanneer lichaam en brein jarenlang moeten reageren op stress.
Dat betekent niet dat autistische burn-out "tussen de oren zit".
Integendeel.
Het betekent dat lichaam en brein jarenlang geprobeerd hebben zich aan te passen aan omstandigheden die veel energie vroegen.
Wat het ook helpt verklaren is waarom veel mensen hun uitputting niet alleen mentaal ervaren, maar het voelen in hun hele systeem.
Het heeft impact op concentratie, op hun geheugen, emoties, hun lichaam, hun draagkracht...
Het is alsof hun systeem op een bepaald moment zegt:
"Ik kan dit niet langer blijven dragen."
Wanneer aanpassen een overlevingsstrategie wordt
Het moeilijke aan maskeren is dat je niet kunt stoppen met iets waarvan je niet weet dat je het doet.
Veel laat gediagnosticeerde autistische volwassenen denken jarenlang dat iedereen dezelfde inspanning levert.
Dat iedereen voortdurend sociale situaties analyseert, zichzelf corrigeert, of bezig is met hoe hij overkomt.
Het is vaak pas na een diagnose, een burn-out of een periode van vastlopen dat er vaak een nieuw perspectief ontstaat...
Sommigen kijken terug op hun leven en beseffen:
"Ik was voortdurend bezig met erbij horen."
"Ik probeerde voortdurend te voldoen aan ieders verwachting."
"Ik was altijd aan het inschatten wat anderen van mij verwachtten."
Dat inzicht kan enorm bevrijdend zijn, maar kan ook pijnlijk zijn.
Want vaak volgt daarna een periode van rouw.
De rouw waar weinig mensen over spreken
Een diagnose of een periode van uitval brengt vaak meer met zich mee dan opluchting.
Er kan ook verdriet zijn, rouw om de energie die verloren ging.
Rouw om de jaren waarin je dacht dat er iets mis was met jou...
Rouw om kansen die misschien anders hadden kunnen lopen...
Rouw om het kind dat zich voortdurend probeerde aan te passen.
Rouw om de volwassene die altijd dacht dat hij gewoon harder zijn best moest doen.
Het is een aspect van herstel waar weinig over gesproken wordt.
Maar het verdient echt wel aandacht.
Want begrijpen wat er gebeurd is, betekent vaak ook voelen wat het met je gedaan heeft. En de enige manier om echt te helen, is om dit proces tijd te geven en er stap voor stap doorheen te gaan.
Herstel is niet hetzelfde als heropbouw
Wanneer iemand midden in een autistische burn-out zit, ligt de focus meestal op herstel.
Op rust. Het creëren van een veilige omgeving.
Het zoeken en installeren van een zekere stabiliteit.
Misschien tijdelijk minder prikkels, of het beter controleren van bepaalde prikkels.
Terug bouwen aan meer draagkracht.
In die eerste fase gaat het misschien niet meteen over grote levensvragen.
Maar na een verwerkingsproces en het terug stabiliseren van lichaam en geest, komt er een bepaald moment waarbij er vaak opnieuw wat ruimte ontstaat.
Je voelt het. Er komt weer energie beschikbaar, De mist trekt als het ware langzaam op.
Het is het moment waarop zich nieuwe vragen aandienen.
Niet:
"Hoe overleef ik vandaag?"
Maar:
"Hoe wil ik eigenlijk leven?"
"Wat past echt bij mij?"
"Wat heb ik nodig?"
"Hoe voorkom ik dat ik opnieuw in dezelfde patronen terechtkom?"
"Wie ben ik wanneer ik stop met mezelf voortdurend aan te passen?"
Dat is vaak het begin van een nieuwe fase.
Niet langer puur herstel, maar heropbouw.
Pas wanneer er weer wat ruimte ontstaat, komen vaak andere vragen naar boven.
Vragen over identiteit. Het zoeken van een nieuwe, vaak ook een andere richting of manier.
Werk. Relaties. Grenzen. Zingeving...
Dat de fase waarin veel mensen bij mij terecht komen.
Niet wanneer ze nog volop aan het overleven zijn.
Maar wanneer ze voelen dat ze klaar zijn om zichzelf beter te begrijpen en hun leven opnieuw vorm te geven op een manier die echt bij hen past...
Wat als sommige keuzes nooit echt van jou waren?
Dat kan een confronterende vraag zijn.
Veel mensen ontdekken tijdens hun herstel dat ze jarenlang keuzes maakten vanuit aanpassing.
Een job omdat die veilig voelde, een specifiek levensritme omdat dat verwacht werd en het zo hoorde...
Een sociale rol omdat die geaccepteerd werd en aanzien had.
Een manier van communiceren die minder weerstand opriep.
Dat betekent niet dat alles fout was.
Maar het nodigt wel uit tot een diepere vraag:
Hoeveel van mijn leven heb ik opgebouwd vanuit wie ik werkelijk ben?
En hoeveel vanuit wie ik dacht te moeten zijn?
Voor veel mensen begint daar een proces van zelfontdekking. En vanaf daar ook een pad van experimenteren, onderzoeken, nieuwe wegen inslaan. Niet makkelijk, want je bent op weg naar iets nieuw, maar je staat nog volop tussen je oude zelf, en je nieuwe zelf. Begeleiding kan op dat moment zeer waardevol zijn...
Herken je jezelf in dit verhaal?
Misschien heb je recent een diagnose gekregen. Misschien ben je aan het herstellen van een autistische burn-out. Of misschien begin je pas nu te beseffen hoeveel energie er jarenlang naar aanpassen en maskeren is gegaan.
Op een bepaald moment verschuift de vraag vaak van:
"Wat is er met mij aan de hand?"
naar:
"Wie ben ik eigenlijk?"
"Wat heb ik nodig?"
"Hoe wil ik leven en werken?"
"Hoe kan ik voorkomen dat ik mezelf opnieuw verlies?"
Dat zijn de vragen waar ik in mijn begeleiding vaak samen met mensen naar kijk.
Niet tijdens een acute crisis of zware burn-out, maar wanneer er opnieuw wat ruimte ontstaat om vooruit te kijken en een leven op te bouwen dat beter aansluit bij wie je werkelijk bent.
Verder lezen
Misschien herken je jezelf in de vermoeidheid, het aanpassen of het gevoel jezelf ergens onderweg kwijtgeraakt te zijn.
Dan ben je niet alleen.
Voor veel mensen begint na een diagnose of een periode van herstel een nieuwe fase: niet langer proberen te overleven, maar onderzoeken hoe ze een leven kunnen opbouwen dat écht bij hen past.
Wil je meer lezen over autisme, neurodiversiteit, identiteit en duurzaam leven?
Neem dan gerust een kijkje tussen de andere blogs op Revitalized of ontdek meer over mijn manier van begeleiden via de website.
© Anne-Marie Touquet - Revitalized – begeleiding rond neurodiversiteit, werk en persoonlijke ontwikkeling
Opmerkingen